Love for Lydia (μέρος 2ο)

Στο προηγούμενό μας άρθρο για την αρχαία Λυδία εστιάσαμε στους μνημειώδεις τύμβους της και στην ομοιότητα αυτών με τον τύμβο Καστά. Σε αυτό το άρθρο θα αναφερθούμε σε μερικά επιμέρους ευρήματα της αρχαίας Λυδίας στα οποία μπορούμε να εντοπίσουμε παραλληλισμούς με ευρήματα της ανασκαφής στην Αμφίπολη.

Το κίνητρο για αυτό το άρθρο είναι η παρακάτω δήλωση σε συνέντευξη που δόθηκε από τους ανασκαφείς του τύμβου Καστά στην εφημερίδα Παραπολιτικά:

Σε μια τέτοια περίπτωση μνημείου, οι τυπολογικοί προσδιορισμοί και τα συγκριτικά παραδείγματα μας παρουσιάζουν μια αρχιτεκτονική σύνθεση στην οποία αποτυπώνεται η γνώση ενός πολιτισμού που έχει πάει στην Ανατολή και έχει πλέον επιστρέψει με μια οικουμενική οπτική

Πιστεύουμε πως τα ευρήματα από την αρχαία Λυδία που παρουσιάζονται παρακάτω αποτελούν μια καλή ένδειξη του τι ενδέχεται οι ανασκαφείς να εννοούσαν.

Οι λέοντες της συναγωγής των Σάρδεων

Ένα εύρημα το οποιο μας τράβηξε την προσοχή είναι αυτό δύο ζευγαριών λεόντων στην εβραϊκή συναγωγή των Σάρδεων. Για τη διακόσμηση της συναγωγής (της οποίας η κατασκευή χρονολογείται τα ρωμαϊκά χρονια), είχαν χρησιμοποιηθεί πολλά προγενέστερα γλυπτά, μεταξύ αυτών και οι λέοντες αρχαικής εποχής. Οι λέοντες εικάζεται πως διακοσμούσαν ιερό της Αρτέμιδος/Κυβέλλης και η μορφή τους έχει μερικά ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά. Οι μελετητές αυτών των γλυπτών τα συγκρίνουν μεταξύ άλλων και με το λέοντα της Αμφίπολης αλλά και με αυτόν της Χαιρώνειας.

Εικόνα 1: Ένα από τα δυο ζευγάρια λεόντων της συναγωγής των Σάρδεων

Ένα από τα δυο ζευγάρια λεόντων της συναγωγής των Σάρδεων

Μια πρώτη απόπειρα σύγκρισης των λεόντων των Σάρδεων με λέοντες από τον 4ο πΧ αιώνα επιχειρείται στην παρακάτω εικόνα.

Σύγκριση διαφορετικών αγαλμάτων λεόντων με αυτών που βρέθηκαν στη συναγωγή στις Σάρδεις

Σύγκριση διαφορετικών αγαλμάτων λεόντων με αυτών που βρέθηκαν στη συναγωγή στις Σάρδεις

Χωρίς να έχουμε εξειδικευμένες γνώσεις, μπορούμε να παρατηρήσουμε πως ο λέοντας της Αμφίπολης είναι πιο μυώδης από τους άλλους που παραθέτουμε στην εικόνα, όπως και αυτός των Σάρδεων. Οι αναλογίες του επίσης φαίνεται να ταιριάζουν καλύτερα με αυτόν των Σάρδεων. Οι διαφορές στις αναλογίες και στη στάση των λεόντων που έχουν βρεθεί σε Ασία και Ελλάδα ίσως οφείλεται στο ότι γλυπτά ελληνικών λεόντων κατασκευάζονταν βάσει περιγραφών, χωρίς οι γλύπτες να έχουν δει απαραίτητα κάποιο λιοντάρι. Τα λιοντάρια στον ελληνικό χώρο ήταν είδος προς εξαφάνιση γύρω στο 300 π.Χ. Οι αναλογίες των «ελληνικών λεόντων» στα γλυπτά προέκυπταν πολλές φορές απο την παρατήρηση γατών ή σκύλων. Αν η παραπάνω σύγκριση έχει νόημα, τότε ίσως και ο Λέοντας της Αμφίπολης είναι ένα δείγμα ασιατικής επιρροής στο μνημείο του τύμβου Καστά.

Διακόσμηση ταφικών θαλάμων

O ιταλός μελετητής Antonio Corso, αρχαιολόγος και ιστορικός τέχνης, είχε αναφέρει σε συνέντευξή του πως στα επιστύλια του τύμβου Καστά υπάρχει αναπαράσταση φοίνικα. Συγκεκριμένα αναφέρει:

«Πρόκειται για εύρημα κρίσιμης σημασίας κι αυτό διότι υπάρχει ένα τρίποδο και ένα φοινικόδεντρο, όπως αυτό που ήταν αφιερωμένο από τον Κίμωνα στους Δελφούς κατόπιν της νίκης επί των Περσών στον Ευρυμέδοντα (469-466 π.Χ.). Έτσι, έχουμε την επανάχρηση του φοινικόδεντρου στο ζωγραφισμένο επιστύλιο, καθώς αυτό το σύμβολο της νίκης των Ελλήνων επί των Περσών στη Μικρά Ασία, έγινε μοτίβο για την τέχνη γενικοτερα. Αυτό οφείλεται, βέβαια, στη νίκη των Μακεδόνων επί των Περσών στην Ασία.«

Ένας από τους καλύτερα διακοσμημένους ταφικούς θαλάμους της Λυδίας σώζεται στον τύμβο Lale Tepe και είναι ένα ενδεικτικό παραδείγματα χρήσεως φοίνικα σε ζωγραφική αναπαράσταση μνημείου. Παραθέτουμε μερικές φωτογραφίες απο ευρήματα στο Lale Tepe, όπως και από την αναπαράστασή του.

Εικόνα 3: Φοίνικες σε διακοσμηση ταφικού θαλάμου (Lale Tepe, Λυδία)

Φοίνικες σε διακοσμηση ταφικού θαλάμου (Lale Tepe, Λυδία)

Εικόνα 4: Αναπαράσταση του ταφικού θαλάμου στο Lale Tepe

Αναπαράσταση του ταφικού θαλάμου στο Lale Tepe

Σε κάποιους τάφους της Λυδίας βρέθηκαν κτερίσματα μεταξύ των οποίων και νομίσματα. Όπως είναι γνωστό τα πρώτα νομίσματα του κόσμου κόπηκαν στη Λυδία περίπου στις αρχές του 7ου αι. π.Χ. Οι μελετητές θεωρούσαν για πολλά χρόνια ότι πρώτος ο Γύγης δημιούργησε νομίσματα, ανακαλύψεις όμως των τελευταίων χρόνων έδωσαν ενδείξεις ότι τα πρώτα νομίσματα κόπηκαν επί βασιλείας Αλυάττη. Ένα από τα πρώτα νομίσματα του κόσμου είναι το παρακάτω:

cb82fedcf2c9eec5b38ee9f28698e8f7

Στην σημερινή επαρχία του Uşak στην Τουρκία, βρέθηκε ο επονομαζόμενος θυσαυρός του Karun, ο οποίος περιείχε 363 αντικείμενα από την αρχαία Λυδία. Τα αντικείμενα του θησαυρού βρισκόντουσαν για πολλά χρόνια στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Ν. Υόρκης αλλά μετά από μια πολυετή δικαστική διαμάχη (1987-1993) με την Τουρκία, η Τουρκία κατάφερε να τα ανακτήσει και οι υπεύθυνοι του Μουσείου της Ν. Υόρκης να παραδεχτούν ότι όταν τα αγόρασαν γνώριζαν ότι ήταν κλεμμένα. Εκτός του θησαυρού του Κarun, υπήρχε και ο θησαυρός του Elmalı. Ο θησαυρός περιείχε σπάνια νομίσματα της εποχής της Συμμαχίας της Δήλου, τα οποία είχαν βρεθεί στην Λυδία και εκλάπησαν. Για αρκετά χρόνια τα κατείχε το Μουσείο της Βοστώνης, ανακτήθηκαν όμως από την Τουρκία μετά από δικαστική διαμάχη.

Μεταξύ των αντικειμένων του θησαυρού της Λυδίας (του Karun) είναι και το παρακάτω σκεύος που φαίνεται να μοιάζει με σκεύη όπως ο Κρατήρας του Δερβενίου τα οποία είναι μεταγενέστερα. Βλέπουμε δηλαδή ότι ενδεχομένως υπήρχαν επιρροές στην Μακεδονική τέχνη από την τέχνη της Μ.Ασίας. Οι μελετητές του σκεύους διαπιστώνουν, κυρίως στις αναπαραστάσεις ζώων, επιρροές απο Ανατολία, Περσία και Ελλάδα, και αυτό γιατί η Λυδία ήταν στο κέντρο αυτών των κόσμων. Πολυπολιτισμικότητα θα περιμέναμε να δούμε και σε ένα μνημείο όπως αυτό του τύμβου Καστά, το οποίο θεωρούμε οικουμενικό και με επιρροές από πολλές περιοχές τις οποίες πέρασαν οι Μακεδόνες κατά την εκστρατεία του Μ.Αλεξάνδρου.

2
‘Αλλα αντικείμενα που προέρχονται από τον θησαυρό του Καρούν είναι τα εξής:

1

3cba5be36fe2a5dc429d0b3479950791

3

 
Σημείωση: Η έμπνευση για τον τίτλο του άρθρου «Love for Lydia» προέρχεται απο την ομώνυμη έκδοση του 2008 με αφορμή τα 70α γενέθλια του Crawford H. Greenwalt, έναν από τους πιο σημαντικούς μελετητές των Σάρδεων και της Λυδίας για πάνω απο 50 χρονια. Η επιλογή αυτού του τίτλου για το άρθρο μας αντανακλά την άποψή μας για τη σημασία της αρχαίας Λυδίας ως προς την κατασκευή και την ιστορία του τύμβου Καστά. 

Πηγές (διαλέξτε για να ανοίξουν)

(1) The Archaeological Exploration of Sardis
(
2) Lydia (Wikipedia)
(
3) Αλυάττης ο 2ος (Wikipedia)

(4) Lydian Burial Customs

(
5) Love for Lydia: A Sardis Anniversary Volume Presented to Crawford H. Greenewalt, Jr., Nicholas D. Cahill, 2008
(
6) Συνέντευξη Antonio Corso για Αμφίπολη (Πρώτο Θέμα, Μάρτιος 2015)
(
7) Συνέντευξη Κατερίνας Περιστέρη – Μιχάλη Λεφαντζή (Παραπολιτικα, Μάρτιος 2015)
(
8) The Sardis Synagogue
(9) Lale Tepe: A late Lydian tumulus near Sardis: Architecture and Painting, Philip T. Stinson (2008) (περιλαμβάνεται στην έκδοση Love for Sardis)
(10) Sculpture from Sardis, George M. A. Hanfmann and Nancy H. Ramage, 1978
(11) Karun Treausure, Wikipedia

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s